(GD&TĐ) - Câu chuyện lương hàng tháng của các GS Việt Nam lại được các phương tiện truyền thông trong nước đưa ra thảo luận và trở thành diễn đàn khá sôi nổi. Theo đó, nhiều ý kiến cho rằng do chế độ đãi ngộ chưa tương xứng nên GS, PGS chưa tập trung hết sức lực và trí tuệ cho công việc chuyên môn. Ý kiến khác lại khẳng định chưa thể đánh giá khách quan vấn đề này nếu chỉ nhìn vào lương.

GS, PGS là những chức danh thể hiện tài năng, trí tuệ và sự đóng góp của một cá nhân với lĩnh vực khoa học họ theo đuổi. Số lượng những người như vậy cũng không nhiều nên đã hiếm lại càng thêm quý. Tất nhiên, sự đãi ngộ đối với số ít đó cũng phải cao so với những người lao động trong lĩnh vực khác.

Thống kê các nước trên thế giới cho thấy, thường đã có học hàm GS, PGS lương cao hơn 1,5- 2 lần GDP đầu người (theo GS Phạm Phụ - Trường ĐH Bách khoa Tp. HCM), ở các nước phát triển trung bình cao hơn 3- 4 lần, ở các nước phát triển thấp hơn lại có thể từ 5- 8 lần. Còn ở Việt Nam, thống kê năm 2008 lương của GS đạt 200 USD/tháng. Các GS trong nước cho rằng đây là mức lương thấp nhất thế giới, nếu so với lương của các GS khu vực châu Á là 1000 USD/tháng. Nếu đơn thuần chỉ tính mức lương như vậy đã thấy thấp hơn rất nhiều so với các chức danh hành chính không cần đòi hỏi chuyên môn cao, học hành nhiều.

Còn nhiều ý kiến khác nhau về chế độ đãi ngộ đối với GS ở VN

Với mức lương như vậy, làm sao các GS có thể trang trải cho nhu cầu bản thân, nói chi đến nhiều nhu cầu cấp bách của gia đình.

Nhiều ý kiến cho rằng lương thấp sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển của nền khoa học và đào tạo nguồn nhân lực trong tương lai.. Cụ thể là lương thấp sẽ không khuyến khích các GS, PGS làm việc, dẫn đến nguy cơ không có thế hệ kế thừa trong thời gian tới; khó nâng cao chất lượng đào tạo khi môi trường đãi ngộ chưa tương xứng; sự thiếu vắng các công trình khoa học có giá trị...

Vậy đâu là giải pháp cho vấn đề này? Có ý kiến thừa nhận, thực tế sự phát triển đội ngũ GS, PGS ở nước ta phức tạp hơn nhiều và điều kiện làm việc cũng nhiều bất cập nên giải pháp cũng không đơn giản là trả lương cao hơn.

Ở đây, chúng ta mới chỉ bàn về lương chứ không đặt vấn đề về thu nhập, trong khi thực tế thu nhập mới là mấu chốt để đánh giá mức sống của người lao động.

Do đó, vấn đề lương cao hay thấp không phải là bản chất việc nâng cao hiệu quả đóng góp của chức danh này. Vấn đề ở đây là xác định thu nhập của người đó trong tháng, trong năm như thế nào? Vì thế có nhiều ý kiến đề xuất tăng mức lương cho chức danh này lên 1000 USD cho tương xứng với mức của các nước châu Á hiện nay đang trả. Điều này có thể thực hiện được nhưng sẽ không có sự đảm bảo rằng tăng lương như vậy sẽ nâng cao được hiệu quả đóng góp. Như vậy, sẽ bất bình đẳng với những người không có học hàm học vị nhưng tạo năng suất lao động cao hơn. Cơ chế trả lương hiện nay chúng tôi cho rằng đã “cân đối” lương đủ bảo đảm cuộc sống với nhu cầu tối thiểu (nhà nước chi trả), cộng thu nhập từ giờ giảng (trách nhiệm chuyên môn), cộng giá trị, hiệu quả từ các công trình khoa học (tài năng cá nhân).

Vậy, thu nhập của GS sẽ được tính từ 3 nguồn này và đều là 3 nguồn chính đáng. Do đó, nếu nói thu nhập của GS thấp thì cũng là thấp “chính đáng” nếu người nào chỉ có nguồn thu nhập duy nhất là lương bên cạnh một số giờ giảng theo quy định mà bỏ quên các tác nghiên cứu khoa học.

Nên chăng có chính sách đãi ngộ các GS bằng cách tăng số tiền trong định mức giờ dạy, những người có đóng góp nhiều trong việc đào tạo nhân tài thì phải được hưởng nhiều và cao hơn. Thứ hai, nên có chế độ thưởng cao đối với những công trình khoa học của NCS mà người đó hướng dẫn luận án. Thứ ba, thưởng cao, tương xứng với giá trị hiệu quả mà trực tiếp người đó nghiên cứu, phát minh. Cuối cùng, điều quan trọng là điều kiện và môi trường làm việc của các GS phải được đảm bảo ở mức tối đa, có như vậy mới khích lệ và tạo hứng thú cho các GS cống hiến.

Để đánh giá một cách khách quan vấn đề này, nên chăng chúng ta cần có cuộc khảo sát xem hiện có bao nhiêu GS đang sống bằng lương và có bao nhiêu GS sống bằng thu nhập; sự đãi ngộ và môi trường làm việc như thế nào... Khi đó chắc chúng ta sẽ rút ra được nhiều điều để hoạch định hay điều chỉnh cơ chế chính sách trong tương lai.

Thanh An