Công tác thi đua ngành GD với những bước đổi mới đột phá

Cùng với việc nâng cao nhận thức về vai trò, vị trí của công tác thi đua, khen thưởng trong giai đoạn mới, trên nền phong trào thi đua “2 tốt”, bắt đầu từ năm 2006 đến nay, ngành Giáo dục đã có những đổi mới mang tính đột phá trong lãnh đạo, chỉ đạo và đánh giá công tác thi đua, khen thưởng.

Toàn cảnh Hội nghị. Ảnh: N.N

Đó là khẳng định của Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Trần Quang Quý trong báo cáo tổng kết tại Hội nghị tổng kết 5 năm thực hiện chỉ thị 39-CT/TW của Bộ Chính trị về việc tiếp tục đổi mới, đẩy mạnh phong trào thi đua yêu nước, phát hiện, bồi dưỡng, tổng kết và nhân điển hình tiên tiến Bộ GD&ĐT tổ chức sáng nay (18/12) dưới sự chủ trì của Phó thủ tướng, Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Nguyễn Thiện Nhân. Hội nghị có sự tham dự các ban của Đảng, các Bộ ngành Trung ương, đại diện lãnh đạo Bộ GD&ĐT, các cục, vụ, viện trực thuộc Bộ và đại diện của 30 Sở GD&ĐT, 30 trường ĐH trong cả nước.

Bước đột phá đầu tiên phải nói tới là phát động và triển khai Cuộc vận động “hai không” : Nói không với tiêu cực trong thi cử và bệnh thành tích trong giáo dục; cuộc vận động “Nói không với đào tạo không đạt chuẩn và không theo nhu cầu xã hội” ở khối ĐH, CĐ và TCCN; chỉ đạo triển khai cuộc vận động “Mỗi thầy cô giáo là tấm gương đạo đức, tự học và sáng tạo”; chỉ đạo triển khai phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”…

Việc sắp xếp các Sở GD&ĐT thành 7 vùng thi đua cũng là nét đột phá của ngành trong công tác tổ chức thi đua, phát huy thế mạnh của từng vùng, chia sẻ và học tập kinh nghiệm của các tỉnh có cùng điều kiện đặc thù, cùng hỗ trợ giải quyết những tồn tại và khó khăn chung. Bệnh thành tích trong công tác thi đua đã cơ bản được khắc phục. Đối với khối giáo dục đại học, căn cứ vào chỉ thị nhiệm vụ trọng tâm năm học, Bộ GD&ĐT đã bước đầu triển khai quy định đánh giá, cho điểm các lĩnh vực công tác…

Trong công tác thi đua khen thưởng, Bộ GD&ĐT đã ban hành các văn bản chỉ đạo, hướng dẫn về thi đua, khen thưởng; công tác thi đua, khen thưởng khối các sở GD&ĐT về thực hiện nhiệm vụ năm học đã dần đi vào nền nếp, công khai, nghiêm túc…; công tác khen thưởng khối các trường đại học, cao đẳng về kết quả thực hiện nhiệm vụ năm học đã được quan tâm; khen thưởng kịp thời các tập thể, cá nhân có thành tích đột xuất đã có tác dụng động viên cao… Những công tác xét tặng Kỷ niệm chương “Vì sự nghiệp giáo dục”; xét tặng danh hiệu Nhà giáo nhân dân, Nhà giáo ưu tú; công tác đề nghị xét khen thưởng bậc cao; khen thưởng các tổ chức, cá nhân có đóng góp xuất sắc cho sự nghiệp GD&ĐT và khen thưởng các đồng chí lãnh đạo địa phương có nhiều đóng góp trong việc chỉ đạo phát triển sự nghiệp giáo dục cũng được thực hiện tốt...

Về những ưu, khuyết sau 5 năm thực hiện Chỉ thị 39-CT/TW của Bộ Chính trị về việc tiếp tục đổi mới, đẩy mạnh phong trào thi đua yêu nước, phát hiện bồi dưỡng, tổng kết và nhân điển hình tiên tiến, Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Nguyễn Thiện Nhân tổng kết lại: Toàn ngành GD đã chuyển động theo hướng không chấp nhận bệnh thành tích; các tấm gương điển hình xuất hiện ngày càng nhiều; sau 5 năm đã có nhiều kết quả cơ bản, đặc biệt ở khối GD phổ thông và cần thực hiện sâu hơn nữa ở khối đại học...
     
Với tinh thần của Chỉ thị 39, ngành Giáo dục đã làm rõ hơn, cụ thể hóa nội dung của công tác thi đua, bằng các tên gọi của các cuộc vận động, các phong trào (cuộc vận động “Hai không”, cuộc vận động “Mỗi thầy cô giáo là tấm gương đạo đức, tự học và sáng tạo”; cuộc vận động “3 đủ”; phong trào “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”...). Những cái tên như thế đã đi vào lòng thầy cô giáo, HS và đi vào lòng người dân, đã gắn với trách nhiệm và được sự ủng hộ của các thầy cô giáo, các bậc phụ huynh và xã hội. Từ những phong trào, cuộc vận động thi đua đã đem lại nhiều kết quả nổi bật trong ngành, tình trạng bỏ học giảm; chất lượng GD được từng bước nâng lên; xác định được cơ chế để GD toàn diện cho HS (nhà trường, các ban ngành đoàn thể, gia đình và toàn xã hội cùng tham gia công tác GD toàn diện cho HS)- Cơ chế này tạo tiền đề bền vững cho GD toàn diện.

Bên cạnh đó, phương pháp thi đua từ trung ương đến cơ sở đã chuyển động theo hướng không chấp nhận bệnh thành tích. Trong tiêu chí thi đua, có đánh giá tiến bộ của cơ sở, địa phương. Tổ chức ký kết thi đua theo vùng, từ cấp tỉnh xuống đến các trường. Trong đánh giá thi đua đã thường xuyên có cải tiến từ trường đến địa phương, từ địa phương đến trung ương.  Những tấm gương điển hình trong ngành GD đã xuất hiện ngày càng nhiều.

Khẳng định “đây là vốn rất quý, tài sản vô giá của ngành” nhưng Phó thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân cũng nhận định: thông tin về những tấm gương điển hình chưa được rộng khắp. Cần phải làm tốt hơn việc phổ biến các tấm gương cá nhân và tập thể điển hình, phổ biến những tấm gương thầy cô giáo được tôn vinh ở cơ sở trên khắp mọi miền tổ quốc.

Về chỉ đạo công tác thi đua, Phó Thủ tướng, Bộ trưởng nhận xét: Bậc phổ thông có nhiều đổi mới ở công tác chỉ đạo, đổi mới về cách thực hiện thi đua. Khối ĐH có tiến bộ công tác thi đua, nhưng  còn chậm trong đổi mới quản lý công tác thi đua; nâng cao công tác thi đua và phương thức thi đua... Từ năm nay sẽ bắt đầu 3 năm đổi mới quản lý GDĐH, đổi mới này sẽ gắn với gắn với đổi mới thi đua của GDĐH. Khu vực đại học cần phải xác định được nội dung, mô hình thi đua mang tính đặc thù và phải đi được vào lòng người.

3 hạn chế yếu kém trong công tác này cũng được thẳng thắn thừa nhận, đó là: Công tác thi đua khen thưởng ở một số Sở GD&ĐT còn yếu, chưa được quan tâm, nặng về thời vụ và chưa chú ý tới hiệu quả thiết thực, dẫn đến việc khen thưởng chưa đánh giá đúng thực chất, đặc biệt là công tác khen thưởng thường niên; công tác thi đua ở khối các trường ĐH, CĐ chưa thực sự chuyển biến so với yêu cầu đổi mới. Công tác khen thưởng chưa tương xứng với phong trào thi đua, còn nặng về khen thưởng thường niên, chưa gắn khen thưởng với nhân điển hình tiên tiến. Bộ máy và cán bộ làm công tác thi đua khen thưởng từ cơ sở đến Bộ còn thiếu, chưa đủ lực lượng để bao quát phạm vi rộng lớn của ngành GD với hơn 1 triệu thầy giáo, cô giáo và hơn 23 triệu học sinh, sinh viên.

Làm thi đua: Không dễ

Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Nguyễn Thiện Nhân đã khẳng định như vậy tại Hội nghị. Phó Thủ tướng cho rằng, thi đua là phải tìm ra cách làm hay, phổ biến người tốt, phải khuấy động lòng người, đem lai hiệu quả thực sự cho công việc; làm thi đua phải phản ứng kịp thời với sự vận động thường xuyên liên tục của môi trường kinh tế xã hội. Nguồn lực thay đổi, thông tin thay đổi thì cách làm cũng phải thay đổi.

Phó thủ tướng, Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Nguyễn Thiện Nhân phát biểu tại Hội nghị. Ảnh: N.N

Để tổ chức thi đua có hiệu quả phải gắn với mục tiêu của ngành và nắm chắc quy luật. Mục tiêu của ngành giáo dục là nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, bên cạnh đó còn phải nâng cao năng lực công dân. Phó thủ tướng đưa ra ví dụ cụ thể, giáo dục phổ thông không phải càng học nhiều càng tốt. Mục tiêu của giáo dục phổ thông là hình thành năng lực con người công dân, cho nên đó sẽ là vấn đề  lý tưởng, văn hóa, kỹ năng sống.

Thu đua còn gắn với hoạt động của ngành là đổi mới. Đổi mới không chỉ dựa vào ý chí, kinh nghiệm, dựa vào nghị quyết của Đảng mà còn phải dựa vào quy luật. Chúng ta phải vận dụng đúng qu luật thì thực hiện thi đua mới hiệu quả. Ngành Giáo dục chịu sự chi phối của 4 loại quy luật là quy luật của quá trình hoạt động sư phạm; các quy luật quản lý hệ thống; các quy luật kinh tế và cuối cùng là quy luật mỗi người phải đối xửa theo nguyên tắc hiệu quả.

Tuy nhiên, Phó thủ tướng cũng khẳng định, ngành Giáo dục không thể có đủ công cụ để điều khiển một lúc cả 4 loại quy luật trên mà phải gắn với Chính phủ, gắn với xã hội, tạo cơ chế để thúc đẩy cả 4 loại quy luật đó.

Thi đua gắn với ngành và ngành hoạt động phải theo quy luật. Lâu nay, chúng ta thường nhấn mạnh quy luật sư phạm. Nếu không chú ý đến quy luật quản lý hệ thống, quy luật kinh tế thì việc thi đua sẽ gặp trục trặc; nếu không thực hiện hành vi cơ bản sẽ không động viên được con người.

Phó thủ tướng cho rằng, vấn đề thi đua cũng là khoa học và nghệ thuật, phải có cách mới làm được thi đua. Những cách đó không ai dạy cũng không hoàn toàn nằm trên giấy tờ mà chính là sáng tạo của mỗi ngành, mỗi cấp.

Trong phương pháp làm thi đua, Phó Thủ tướng đưa ra 6 yêu cầu. Thứ nhất, làm thế nào để tạo được rung động về tình cảm, đặc biệt trong việc đặt ra mục tiêu, khẩu hiệu thi đua và phải chọn đúng vấn đề thời sự. Ngành Giáo dục chọn cái gì để khuấy động vào lòng người, đó là câu hỏi không dễ trả lời! Thứ 2, phải đưa ra mục tiêu thi đua cụ thể. Thứ 3, khẩu hiệu thi đua phải dễ hiểu, dễ làm. Thứ 4 là hướng dẫn thế nào để cơ sở làm được. Thứ 5 là thực hiện sơ kết thường xuyên và động viên kịp thời và cuối cùng là phổ biến, nhân điển hình rộng rãi.

Cần có sự chuyển biến về chất

Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Nguyễn Thiện Nhân cho rằng: Thời gian sắp tới, cần tập trung đẩy mạnh chuyển biến về “chất” trong quản lý và thi đua ở khối giáo dục đại học. Cần có chuyển biến về “chất” trong phổ biến và học tập những tấm gương điển hình. Cần suy nghĩ và làm tốt hơn nữa việc tôn vinh các nhà giáo và cơ chế khen thưởng các nhà giáo, làm sao phải thực chất và động viên được gương điển hình trong ngành. Cần mạnh dạn xem xét về tỷ lệ khen thưởng, làm sao để khen đúng và việc khen thưởng có tác dụng thật sự, khích lệ được các thầy cô giáo...

Giai đoạn 2010-2015, toàn ngành tiếp tục triển khai thực hiện đổi mới công tác thi đua khen thưởng theo định hướng: tiếp tục tạo sự chuyển biến về nhận thức đổi mới công tác thi đua, khen thưởng; đẩy mạnh các phong tràon thi đua yêu nước trong ngành Giáo dục mà nòng cốt là  phong trào thi đua “Dạy tốt – Học tốt” với sự cụ thể hóa bằng các phong trào thi đua trong ngành; toàn ngành cũng như từng cơ sở giáo dục xây dựng kế hoạch cụ thể để tổ chức các phong trào thi đua phù hợp với các hình thức thi đua theo đợt, theo chuyên đề, thi đua thực hiện các chủ đề, chủ điểm; triển khai kế hoạch tổ cức Đại hội thi đua yêu nước lần thứ 5 ngành GD và Hội nghị điển hình tiên tiến ở các đơn vị giáo dục; nâng cao chất lượng bình xét, đề xuất và thẩm định các danh hiệu thi đua; tiếp tục kiện toàn bộ máy và cán bộ làm công tác thi đua khen thưởng các cấp…

Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Nguyễn Thiện Nhân trao Bằng khen của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT cho các tập thể. Ảnh: N.N

Tại Hội nghị, đại diện các Sở GD&ĐT, các trường đại học đã chia sẻ các kinh nghiệm thực hiện công tác thi đua khen thưởng và việc thực hiện các phong trào, các cuộc vận động, kết quả và những bài học kinh nghiệm… Nhân dịp này, Bộ GD&ĐT đã tặng Bằng khen của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT cho 29 tập thể và 8 cácn hân đã có thành tích xuất sắc trong công tác thi đua khen thưởng giai đoạn 2004-2009.

Hiếu Nguyễn