(GD&TĐ) - Sau hơn 20 năm đổi mới, GD ĐH nước ta còn bộc lộ nhiều hạn chế, yếu kém, nhất là về chất lượng đào tạo chưa đáp ứng yêu cầu của xã hội. Đã 2 năm GD ĐH nước ta tập trung vào mục tiêu này, với 12 hội thảo quốc gia được tổ chức nhưng chuyển biến chưa thể rõ nét mà khâu yếu nhất được Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng chỉ ra tại Hội nghị Tổng kết năm học 2008-2009 khối các trường ĐH, CĐ là khâu quản lý nhà nước chưa đổi mới kịp so với yêu cầu.

GD ĐH đang có nhiều mâu thuẫn, bất cập, cả về quy mô, cơ cấu ngành nghề cũng như chất lượng đào tạo nguồn nhân lực. Nhiều trường thành lập mới và nâng cấp từ trung cấp lên CĐ hoặc từ CĐ lên ĐH chưa đảm bảo thực hiện đúng những cam kết ban đầu. CSVC, trang thiết bị phục vụ đào tạo còn thiếu thốn, lạc hậu; hình thức tổ chức và phương pháp đào tạo cũng còn nhiều hạn chế. Đội ngũ giảng viên rất thiếu những người có học hàm học vị cao, ảnh hưởng đến chất lượng giảng dạy và NCKH.

Tính từ năm 1987 đến nay, số trường ĐH, CĐ tăng gấp 3,7 lần, số giảng viên tăng gấp 3 lần trong khi số SV tăng gấp 13 lần đã tạo nên một sự quá tải cả về đội ngũ và CSVC. Phương pháp và cơ chế quản lý các trường gần như không có gì thay đổi; sử dụng ngân sách đầu tư kém hiệu quả...

Trên giảng đường...

Có 4 nguyên nhân cơ bản tạo nên tình trạng đó:

1- Trong thời gian dài không có kế hoạch và chính sách cấp quốc gia để bảo đảm đủ các điều kiện cho chất lượng đào tạo, trong khi các trường cứ mở ra ồ ạt.

2- Quản lý vẫn theo phương thức tập trung, năng lực quản lý của cơ sở lại hạn chế trong khi cơ chế kinh tế mới đòi hỏi các trường phải tự chủ, tự chịu trách nhiệm.

3- Chất lượng đào tạo chưa được coi là nội dung quản lý hàng đầu, từ cấp Bộ đến mỗi nhà trường.

4- Cơ chế tài chính chưa tạo tiền đề và động lực để các trường nâng cao chất lượng đào tạo.

Hầu hết các nguyên nhân đã có giải pháp khắc phục, ví dụ khởi động chương trình đào tạo 2 vạn tiến sĩ, hình thành thư viện giáo trình điện tử, tiến hành kiểm định chất lượng, thực hiện 3 công khai, đào tạo theo yêu cầu xã hội, đổi mới cơ chế tài chính giáo dục giai đoạn 2009-2014... Tuy nhiên, riêng nguyên nhân quản lý thì hầu như chưa có giải pháp tương xứng. Việc quản lý tập trung đã tạo ra nhiều kẽ hở không kiểm soát được, dẫn đến những tiêu cực không đáng có nếu được phân cấp triệt để cho trường và chính quyền địa phương.

Tại Hội nghị tổng kết năm học khối các trường ĐH, CĐ vừa qua, lần đầu tiên, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đến dự và đã có chỉ đạo quan trọng, trong đó nhấn mạnh phải đổi mới mạnh mẽ quản lý nhà nước đối với GD ĐH để tạo ra những chuyển biến đột phá. Thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng, năm học này, Bộ GD-ĐT và các cơ sở GD tiếp tục triển khai 3 nhóm giải pháp có hiệu quả đã thực hiện từ năm 2007 như đã nêu ở trên nhằm giải quyết những vấn đề thuộc về điều kiện đảm bảo chất lượng về đội ngũ và CSVC, trang thiết bị và các điều kiện tài chính khác. Đồng thời, Bộ cũng đã và đang cùng các Bộ ngành khác và các địa phương triển khai quyết liệt nhóm giải pháp về phân cấp và phối hợp quản lý GD đại học. Tất cả những giải pháp này thực chất là đổi mới quản lý nhà nước về GD đại học trong giai đoạn hiện nay, là khâu đột phá để nâng cao chất lượng đào tạo và tăng quy mô hợp lý. Mục tiêu cuối cùng của quá trình đổi mới này là phải đánh giá được chất lượng đào tạo ĐH một cách thực tiễn, khách quan, khoa học cũng như tăng cường hiệu quả đầu tư ngân sách cho GD đại học. Việc đổi mới này phải thực hiện cả hai chiều: Các Bộ ở Trung ương, chính quyền địa phương có quyền và trách nhiệm chỉ đạo, hỗ trợ và đánh giá hoạt động của các trường ĐH, CĐ; đồng thời cũng chịu sự đánh giá của các trường ĐH, CĐ về việc thực hiện chức năng quản lý nhà nước của mình theo quy định của pháp luật.

Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Nguyễn Thiện Nhân cho biết cụ thể việc phân cấp quản lý GD đại học sẽ được làm như sau:

* Bộ GD-ĐT sẽ có một nghị quyết về đổi mới quản lý GD ĐH giai đoạn 2009-2012 để tăng cường tự chủ và tự chịu trách nhiệm của các nhà trường, chấm dứt tình trạng “xin-cho”. Bộ cũng xây dựng quy chế phối hợp với các bộ ngành khác đang quản lý GD ĐH; phân công trách nhiệm quản lý ĐH cho UBND cấp tỉnh và Sở GD-ĐT; xây dựng quy chế hình thành hệ thống kiểm định chất lượng GD ĐH; ban hành quy chế hình thành hội đồng các hiệu trưởng, các trường khoa cùng ngành nghề; đánh giá hoạt động của hội đồng trường (hiện mới có 7 hội đồng trường); rà soát lại phương án tuyển sinh...

* UBND các tỉnh thành phố cần hình thành bộ máy phù hợp cùng thực hiện chức năng quản lý nhà nước về ĐH, CĐ. UBND tỉnh sẽ kiểm tra việc chấp hành pháp luật và quy chế về tuyển sinh, đào tạo của các trường trên địa bàn...

* Các trường ĐH, CĐ cần rà soát quy chế hoạt động, làm rõ quyền nghĩa vụ tự chủ, tự chịu trách nhiệm: Phải công bố chuẩn đầu ra đáp ứng nhu cầu xã hội; phối hợp các trường khoa cùng nhóm ngành nghề để hình thành hội đồng hiệu trưởng, hội đồng trường khoa cùng nhóm ngành nghề và tiến hành rà soát chương trình đào tạo, phối hợp biên soạn sách, nghiên cứu khoa học. Có chương trình phát triển đội ngũ giáo viên, đặc biệt là cử người đi học thạc sĩ, tiến sĩ trong 3 năm tới để đảm bảo 35% giảng viên là tiến sĩ. Cam kết không tiêu cực trong thi cử và đánh giá tốt nghiệp. Triển khai quy chế tài chính mới, học phí mới của GD ĐH. Thực hiện SV đánh giá giảng viên sau khi kết thúc mỗi môn học; giảng viên định kỳ đánh giá lãnh đạo nhà trường; sau mỗi năm học các trường ĐH, CĐ đánh giá sự chỉ đạo, quản lý, hỗ trợ của các Vụ, Cục thuộc Bộ GD-ĐT cũng như của lãnh đạo Bộ.

Thực hiện các công việc trên đây một cách tích cực nhất, hiệu quả nhất, đặc biệt là đổi mới quản lý nhà nước với GD ĐH là chắc chắn đem lại chất lượng mới trong đào tạo ĐH, CĐ nước ta. Điều này đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ không chỉ của bản thân các trường ĐH, CĐ mà còn là của các cơ quan quản lý nhà nước đối với các trường này như Bộ GD-ĐT và các bộ ngành liên quan, chính quyền địa phương nơi có các trường ĐH, CĐ.

Bảo Minh