(GD&TĐ)-Xung quanh dự thảo quy chế quản lý lưu học sinh của Bộ GD&ĐT, nhiều ý kiến cho rằng có những quy định chưa hợp lý. Để rộng đường dư luận, phóng viên Báo GD&ĐT Online đã có cuộc trao đổi với Ban soạn thảo về quy chế này.

Ảnh minh họa

Cần phải có quy định nhưng nên phân biệt riêng LHS diện học bổng và LHS tự túc

PV: Có hợp lý không nếu cùng quản lý LHS đi học diện học bổng và LHS tự túc bằng một quy định chung?

Ông Nguyễn Xuân Vang – Cục trưởng Cục đào tạo với nước ngoài

Ông Nguyễn Xuân Vang – Cục trưởng Cục đào tạo với nước ngoài (Bộ GD&ĐT): Vấn đề quản lý LHS theo diện học bổng hiện đã và đang được làm rất tốt. Tuy nhiên, quản lý đối tượng LHS tự túc như thế nào lại đang là vấn đề nan giải. Hiện chúng ta có bao nhiêu LHS tự túc, những người này theo học những ngành nào, chúng ta không biết, đại sứ quán không biết, bên nước ngoài cấp visa cũng không có thống kê. Vậy, làm thế nào để quản lý được đối tượng này. Nhân nói về “quản lý”, mọi người sẽ cảm thấy trói buộc khi nhắc đến từ này, nhưng trên thực tế, quan điểm của Ban soạn thảo là muốn có thông tin để từ đó có thể tạo điều kiện tốt hơn cho LHS đồng thời giúp các nhà hoạch định chính sách trong vấn đề định hướng đào tạo nhân lực, giúp cho những người sắp đi học nước ngoài biết xu thế ngành nghề hiện nay. Ban soạn thảo cũng sẽ có tính toán, chỉnh sửa để có một quy định riêng cho lưu học sinh diện học bổng và lưu học sinh diện tự túc. Cá nhân tôi cũng thấy nên như thế. Tất nhiên, quyền lợi và nghĩa vụ của hai đối tượng này phải như nhau. Điều quan trọng là, chúng ta phải suy nghĩ xem làm thế nào để có đủ hấp dẫn thu hút những người học ở mọi nguồn khác nhau về cống hiến cho đất nước. Đây là trăn trở của các nhà hoạch định chính sách và cũng là của ban soạn thảo.

Khi sang nước ngoài làm việc, học tập thì phải đăng ký công dân, đó là quy định của Bộ ngoại giao. Đăng ký ở đây không phải trói buộc quản lý mà là chỉ là báo cáo nhằm cung cấp thông tin. Quy chế này chỉnh sửa để có thể phản ánh được tất cả ý tưởng đó. Tôi chắc chắn rằng Ban soạn thảo sẽ lắng nghe tất cả các ý kiến góp ý. 

Ông Trần Bá Việt Dũng: Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế

Ông Trần Bá Việt Dũng: Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế (Bộ GD&ĐT): Quy định cho LHS tự túc là nên có. Một trong những lý do chính là để có định hướng, dự báo về cung và cầu đào tạo. Nếu không thì sẽ có tình trạng tất cả đổ dồn vào ngành quản trị kinh doanh, tin học nhưng không ai học về nông nghiệp, mỏ địa chất, khai khoáng, từ đó tạo ra sự mất cân bằng trong phát triển nguồn nhân lực. Khi đưa nội dung quan tâm đến đối tượng du học tự túc, Ban soạn thảo mong muốn biết được những thông tin lưu học sinh học tự túc học ở đâu, học chuyên ngành gì? Đối tượng này cũng cần phải thực hiện quyền và nghĩa vụ của công dân và đặc biệt cũng cần được bảo vệ. Một thực tế hiện nay là, nhiều LHS tự túc ít có sự liên hệ với cơ quan ngoại giao, trừ khi có sự cố xảy ra như mất hộ chiếu, tai nạn, có va chạm…Với những địa bàn rộng như Hoa Kỳ, Canada, Úc, chỉ một vài cán bộ ngoại giao kiêm nhiệm không thể bao quát được hết. Chính vì vậy, chúng tôi mong muốn và hoan nghênh sự hợp tác (không phải tạo sức ép mà là hợp tác – ông Dũng nhấn mạnh) của các LHS trong việc cung cấp thông tin về cá nhân.

 “Quản” là để nắm được con số và hỗ trợ là chính

Bà Nguyễn Thị Minh Tâm-Chuyên viên Vụ Hợp tác Quốc tế (thư ký của Ban soạn thảo) :  Theo thống kê chưa đầy đủ, hiện số lưu học sinh tự túc lớn gần gấp 10 lần số LHS diện học bổng. Vì thế, ngoài việc quản lý số LHS đi học theo diện học bổng ngân sách nhà nước, hiệp định hợp tác,…, Ban soạn thảo nhận thấy cần phải quản lý cả số LHS tự túc để có được thông tin về số lượng, ngành học, cấp học, cơ sở đào tạo của các LHS này. Quan điểm và mục đích của ban soạn thảo, quản lý là để nắm được con số, có biện pháp hỗ trợ và tạo điều kiện cho người học trong quá trình học tập, họ cần giúp gì và các cơ quan quản lý có thể giúp được gì. Dự thảo này hoàn toàn không phải để “trói”, quản chặt hơn hay làm gì đó gây khó khăn cho lưu học sinh tự túc mà là để tạo điều kiện cho họ có kênh liên lạc với trong nước tốt hơn, đồng thời cũng giúp nhà nước có thông tin để quản lý dễ hơn. 

PV- Trong dự thảo quy chế cũng chưa rõ là người học ở nước ngoài sau khi tốt nghiệp được ở lại tối đa ba năm hay chỉ đi làm việc mới được ở lại? Nếu ở lại mà không làm việc có được không?

Ông Trần Bá Việt Dũng: Đúng là trong dự thảo cũng chưa ghi rõ như vậy, chúng tôi sẽ chuyển ý kiến này đến ban soạn thảo. Nội dung dự thảo được hình thành từ ý kiến đóng góp của nhiều Bộ ngành khác nhau chứ không chỉ của riêng Bộ GD&ĐT. Tuy nhiên, mọi quan điểm đều xuất phát từ sự quan tâm đến quyền lợi của người đi học.

PV- Đối với nghiên cứu sinh thì gửi kết quả kiểu gì? Bởi kết quả học tập không phải là điểm thi mà là kết quả nghiên cứu đôi khi không thể công bố ra ngoài?

Bà Nguyễn Thị Minh Tâm: Trong bản thảo chỉ nói gửi báo cáo kết quả học tập về Bộ GD&ĐT để theo dõi nắm bắt được tình hình học tập của lưu học sinh và trong trường hợp cần thiết, Bộ GD&ĐT cùng các cơ quan quản lý có biện pháp để hỗ trợ người học. Còn kết quả học tập có thể được báo cáo dưới nhiều hình thức như kết quả các môn thi, tiến trình nghiên cứu vv

PV- Việc thu thuế đối với LHS khi làm việc ở nước ngoài có nghĩa là LHS phải đóng thuế hai lần, như thế có hợp lý không?

Bà Nguyễn Thị Minh Tâm: Nộp thuế là quyền lợi và nghĩa vụ của mọi công dân, tuy nhiên ở đây chúng tôi sẽ trao đổi thêm với thành viên Ban soạn thảo là đại diện Bộ Tài Chính để đảm bảo tránh đánh thuế 2 lần. Theo chúng tôi, việc nộp thuế không áp dụng cho LHS tự túc nhưng LHS diện học bổng phải thực hiện nghĩa vụ này vì đó là hình thức để bồi hoàn lại chi phí đào tạo.
 
PV- Dự thảo quy định LHS phải gửi thông tin về cho Bộ GD&ĐT. Vậy, nếu trong trường hợp LHS không gửi thông tin thì là vi phạm quy định thì hình thức xử lý cụ thể sẽ như thế nào?

Bà Nguyễn Thị Minh Tâm: Chúng tôi cũng đồng ý là phải có chế tài trong trường hợp nếu LHS không gửi thông tin sẽ như thế nào. Chúng tôi sẽ ghi nhận ý kiến này và bổ sung trong dự thảo.
 
PV- Bộ có đánh giá như thế nào về công tác quản lý LHS ở nước ngoài nói chung và của các bộ phận chuyên trách của các đại sứ quán tại nước ngoài nói riêng?

Ông Trần Bá Việt Dũng: Hiện nay, hoặc là có cán bộ của Bộ GD&ĐT tham gia làm công tác quản lý lưu học sinh và theo dõi hợp tác giáo dục với các nước sở tại hoặc là có các cán bộ kiêm nhiệm của Bộ ngoại giao hay cơ quan đại diện ở nước ngoài làm việc này. Số lượng cán bộ của Bộ GD&ĐT tham gia quản lý LHS không nhiều lắm. Nếu tất cả các địa bàn đều có người của Bộ GD&ĐT làm công việc này thì tốt hơn. Tuy nhiên, do tinh giảm biên chế nên hiện không phải địa bàn nào cũng có cán bộ của Bộ GD&ĐT.

PV- Liệu với quy chế mới, với lực lượng như thế có thể đảm nhận được việc thu thập thông tin như Bộ mong muốn hay không?

Ông Trần Bá Việt Dũng: Chúng tôi rất hy vọng như vậy vì điều kiện thông tin đại chúng phát triển như hiện nay tạo nhiều thuận lợi cho công việc này. Không nhất thiết phải gặp nhau mới biết về nhau. Chỉ cần 1 thư điện tử cũng có thể cung cấp thông tin, chi phí rẻ và tiện lợi. Đó cũng là cơ sở để tổng hợp số liệu, các con số. Tôi nghĩ, 1 sinh viên đi học ở nước ngoài sẽ không ai từ chối việc gửi email cung cấp thông tin cần thiết cho cơ quan quản lý. Đây là việc không chỉ giúp nhà quản lý có thông tin mà LHS cũng được hưởng lợi. Tránh trường hợp chỉ khi tại nạn, ốm đau, mất hộ chiếu mới tiếp xúc với cơ quan quản lý.

Hiếu Nguyễn