Điểm Bưu điện văn hoá xã (ĐBĐVHX) ra đời cách đây 10 năm (năm 1998) có vai trò quan trọng trong việc phổ cập dịch vụ bưu chính viễn thông, thúc đẩy văn hoá đọc tại nông thôn-nhất là khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa. Tuy nhiên, đứng trước những thay đổi của xã hội, việc tìm ra một hướng đi phù hợp với tình hình mới , đồng thời khẳng định vai trò của ĐBĐVHX là yêu cầu ngày một cấp thiết.
Đưa tri thức về nông thôn
Theo thống kê ở thời điểm trước năm 1998, khi chưa có hệ thống ĐBĐVHX, cả nước có khoảng 3.000 bưu cục tập trung chủ yếu ở các thành phố, thị xã (bình quân cứ 25.500 người mới có 1 bưu cục phục vụ). Vì vậy, khi có nhu cầu sử dụng dịch vụ, người dân ở vùng nông thôn, vùng sâu, vùng xa gặp rất nhiều khó khăn, trở ngại bởi địa hình hiểm trở, xa trung tâm tỉnh-huyện lỵ. Đứng trước thực trạng trên, khi xây dựng các ĐBĐVHX, Tập đoàn Bưu chính-Viễn thông Việt Nam (VNPT) đề ra mục tiên là phát triển cơ sở hạ tầng bưu chính - viễn thông phục vụ việc phát triển kinh tế-xã hội ở nông thôn, tạo sự công bằng trong việc hưởng thụ lợi ích mà các dịch vụ này mang lại, đáp ứng một phần nhu cầu văn hoá thiết yếu của người dân và tạo dựng thị trường bưu chính-viễn thông rộng khắp ở khu vực nông thôn. Tính đến nay, sau 10 năm đi vào hoạt động, cả nước có 8.021 ĐBĐVHX (trong đó có 1.524 điểm thuộc các xã đặc biệt khó khăn) tạo nên một hệ thống mạng lưới điểm phục vụ bưu chính - viễn thông rộng khắp, với 18.941 điểm, số dân phục vụ bình quân được rút xuống còn 4.500 người/điểm. Dự án này góp phần tạo điều kiện thuận lợi nhằm thực hiện được mục tiêu 100% số xã có máy điện thoại vào năm 2005.
Qua khảo sát một số ĐBĐVHX, ngoài các dịch vụ bưu chính-viễn thông cơ bản như: chuyển thư, bưu kiện, bưu phẩm, đặt báo, điện báo, điện thoại công cộng, mua bán tem thư…đã có khoảng 2.865 ĐBĐVHX được kết nối internet, nhiều điểm đã đa dạng hoá các loại hình dịch vụ như: chuyển phát nhanh, chuyển tiền, bán thẻ điện thoại, fax, lắp đặt điện thoại, thu nợ cước viễn thông…Mặt khác, ĐBĐVHX còn phục vụ nhân dân đến đọc sách, báo miễn phí, nhằm giúp người dân vùng nông thôn, vùng sâu, vùng xa có điều kiện tiếp cận với tri thức khoa học-kỹ thuật để áp dụng vào sản xuất. Qua đó, người dân còn kịp thời nắm bắt chủ trương chính sách của đảng, pháp luật của nhà nước, thúc đẩy văn hoá trong mọi tầng lớp nhân dân, góp phần nâng cao dân trí và đời sống tinh thần cho nhân dân.
Cần đa dạng hoá cung cấp dịch vụ
Theo số liệu của VNPT, trong 10 năm, doanh thu của toàn bộ hệ thống ĐBĐVHX là 1.194 tỷ đồng và tiền đầu tư xây dựng ban đầu là 564 tỷ đồng. Năm 1999 doanh thu bình quân đạt 691.000đồng/tháng/điểm, đến năm 2007 tăng lên 2,348 triệu đồng/tháng/điểm. Tuy doanh thu bình quân mỗi tháng/điểm có tăng, nhưng thực chất doanh thu bình quân hàng tháng lại chưa đủ bù chi phí. Ví dụ, năm 2007, doanh thu bình quân 1 tháng/điểm là 2,375 triệu đồng. Như vậy, tính trung bình ở mỗi ĐBĐVHX, VNPT chịu lỗ 27.000đồng/tháng (chỉ tính riêng năm 2007, với 8.021 điểm đang hoạt động, VNPT đã bị lỗ gần 2,6 tỷ.
Thực tế cho thấy, khoảng 2 năm trở lại đây tổng doanh thu của các ĐBĐVHX đang có dấu hiệu đi xuống. Theo báo cáo của Tổng công ty Bưu chính Việt Nam, quý I/2008, tổng doanh thu dịch vụ tại các ĐBĐVHX đạt 51,2 tỷ đồng, giảm 9,7 tỷ đồng so với cùng kỳ năm 2007. Bên cạnh đó, doanh thu bình quân tháng/điểm chỉ đạt 2,068 triệu đồng, giảm 486.875 đồng so với quý I/2007.
Chị Nguyễn Thị Tuyết-nhân viên ĐBĐVHX Liên Chung (huyện Tân Yên-Bắc Giang) cho biết: Việc xây dựng và phát triển các ĐBĐVHX là chủ trương đúng đắn của nhà nước, song việc duy trì và đảm bảo cho ĐBĐVHX hoạt động ổn định, phục vụ tốt nhu cầu cho người dân là việc rất khó. Để phát triển tốt các ĐBĐVHX, người làm bưu chính cần tận tuỵ, kiên trì, nắm bắt được tâm lý và nhu cầu của người dân ở đó cần gì, đọc những loại sách gì. Theo chị, để ĐBĐVHX phát triển ổn định, thực sự trở thành nơi sinh hoạt văn hoá cộng đồng, giao lưu, học tập kinh nghiệm trong sản xuất, các nhân viên bưu điện cần phối hợp tuyên truyền, vận động cấp uỷ đảng, các ban ngành đoàn thể và nhân dân địa phương, các doanh nghiêp…cùng chung tay góp sức, góp vốn, gửi sách báo, hiện vật về ĐBĐVHX. Đồng thời, chú trọng đến việc đầu tư, nâng cấp cơ sở vật chất phục vụ bạn đọc, giữ gìn cảnh quan môi trường xanh-sạch-đẹp để thu hút người dân đến sử dụng dịch vụ bưu chính-viễn thông, đọc sách báo. Mặt khác, phải nâng cao chất lượng dịch vụ bưu chính viễn thông, đa dạng hoá các loại hình dịch vụ khác ngoài VNPT như: Viettel, S-Fone, EVN…Mở thêm các dịch vụ bán bảo hiểm xe máy, bảo hiểm nhân thọ, làm dịch vụ đánh máy, bán các lạo văn phòng phẩm để nâng cao thu nhập. Chị kiến nghị, việc trả lương với mức 400 nghìn đồng/người/tháng ở các ĐBĐVHX như hiện nay là quá thấp, nên họ thực sự chưa yên tâm gắn bó lâu dài với ngành. Cần tạo điều kiện cho nhân viên ĐBĐVHX được đóng BHXH, ...
Một ĐBĐVHX
Để ĐBĐVHX thực sự phát huy hiệu quả, góp phần nâng cao dân trí và đời sống tinh thần của người dân, VNPT cần tăng cường đào tạo cán bộ, nâng cao chất lượng dịch vụ, cải thiện cơ sở vật chất, trang thiết bị …nhằm tạo ra hướng đi mới cho các ĐBĐVHX, thúc đẩy sự phát triển kinh tế-xã hội ở vùng nông thôn là công việc cấp thiết trong quá trình hội nhập hiện nay.
Ngô Lộc